Mekanikler

Diplomasi ve ateşkes

Oyunda iki diplomatik fiil var. Ateşkes altınla satın alınır, 10 tur sürer ve süresi dolunca kendiliğinden biter. Ortak düşman paktı bedelsizdir, 12 tur sürer ve iki tarafı, teklif anında puan lideri olan üçüncü bir oyuncuya karşı birbirine saldırmazlıkla bağlar. Anlaşma ağacı, savaş ilanı, açık sınır, ticaret yolu ve savunma ittifakı yoktur — masada iki soru duruyor: bu altını barışa mı vereyim, orduya mı? ve önde olan oyuncuyu kimle birlikte yavaşlatayım?

Bir de yapay zekânın hafızası var: saldırdığı yapay zekâ rakip, ilk saldıranın barış ya da pakt teklifini bir süre kabul etmez (aşağıda "Hafıza"). Kapanan yalnız saldıranın barış istemesidir; saldırıya uğrayan taraf kendisi barış teklif edebilir.

Saldırmazlık ne yapar

Ateşkes ve pakt aynı saldırmazlığı verir. Ateşkesli iki taraf ya da aynı paktın iki üyesi:

• birbirine saldıramaz — komut reddedilir, hedefin birim mi şehir mi olduğu fark etmez;
• birbirinin şehrine giremez — canı sıfıra inmiş olsa bile. Üçüncü bir oyuncu ateşkeslinin (ya da pakt ortağının) şehrini düşürürse o kareye giren o olur, sen olamazsın.

Saldırmazlık yalnız o çifti bağlar: paktın hedefi ile üyeleri arasında saldırmazlık doğmaz (aşağıda "Ortak düşman paktı").

Saldırmazlık bir kural, duvar değil. Kapatmadığı şeyler bilinçli:

• Hareket serbesttir. Ateşkeslinin (ya da pakt ortağının) bölgesinden geçebilirsin, o da senin bölgenden geçebilir.
• Kontrol alanı işler. Ateşkesli ya da paktaş bir birimin bitişiğine giren birimin hareketi o karede yine biter (Savaş). Kontrol alanı diplomasiden değil tahtadan doğar: yanında duran orduyu geçip gitmek, barış sözü verilmiş olsa da serbest değildir. Muafiyet verilseydi ateşkes bir saldırmazlıktan geçiş hakkına dönüşür, arkadaki üçüncü oyuncuya bedelsiz koridor açardı.
• Kuşatma sayılır. Ateşkesli ya da paktaş bir birim şehrinin komşusunda duruyorsa şehir kuşatma altındadır ve tur başında onarmaz (Şehir ve nüfus). Ölçüt saldırı değil bitişikliktir; ateşkes saldırıyı kapatır, ablukayı kapatmaz. Altınla onarım yine çalışır (Altın). Yani barış kapıdaki orduyu göndermez — cepheyi hareketsiz bırakır.
• Görüş ve sis değişmez. Ateşkes de pakt da bilgi paylaşımı değildir; rakibin ordusunu yine ancak gördüğün kadar bilirsin (Sis ve keşif).
• Puan yarışı durmaz. Ateşkes zaman satın alır, öndelik satmaz; pakt ise öndekine karşı kurulur, onun puanını düşürmez (Bölge ve puan).

Ateşkesin bedeli: zayıfsan daha pahalı

Pakt bedelsizdir; bu bölüm yalnız ateşkes içindir. Ateşkesin bedeli üç çarpandan çıkar ve panelde yazan sayı motorun tahsil ettiği sayının kendisidir:

• Tur başına kur 3 altındır. Eşit güçte iki taraf için 10 turluk barışın fiyatı 30 altın olur.
• Satın alınan tur kalan turdan fazla olamaz: elin sonunda ateşkes kısalır ve fiyatı da onunla kısalır. Son turda alınabilen en uzun barış tek turluktur — o tur için bir rakibin saldırısını kapatmak hâlâ mümkün, ama fiyatı da o kadar.
• Güç oranı karşı tarafın gücünün senin gücüne bölümüdür. 1'in üstü "zayıfım" demek ve bedeli büyütür; oran 0.5 ile 3 arasına sıkıştırılır. Taban, ezici üstünlükteki oyuncunun barışı bedavaya alıp rakibini dondurmasını engeller; tavan, elenmek üzere olan tarafın fiyatını erişilemez hâle getirmesini engeller.

Güç şu iki kalemin toplamıdır: her birimin (saldırı + savunma) × can oranı değeri artı şehir başına şehrin taban savunması (3). Yarı canlı bir ordu yarım tehdit sayılır — savaş hesabının kendi ölçüsü (Savaş). Puan kullanılmaz: masadaki soru "beni ezebilir mi", "kaç puanı var" değil.

Bedel sisi dinlemez. Güç oranı iki tarafın gerçek kuvvetinden hesaplanır, senin gördüğün kadarından değil — yani panelde yazan fiyat, rakibin sis altında sakladığı orduyu da sayar. İki gerekçesi var: bedel bir konum değil bir toplamdır (skor şeridi el boyunca zaten açık) ve panelin yazdığı sayı ile motorun tahsil ettiği sayı ayrışamaz. Yan faydası şudur: beklediğinden pahalı bir ateşkes, görmediğin bir ordunun haberidir.

Ödeme hep ya hep yok: altın yetmiyorsa komut reddedilir ve panel düğmeyi zaten kapalı tutar.

İki yön, tek karar

Sen teklif edersin. Diplomasi panelinden bir rakip seçip ateşkes teklif edersin; cevap anında gelir. Kabul edilirse altın gider ve ateşkes o turdan başlar. Reddedilirse hiçbir şey ödemezsin — yalnızca karşı tarafın duruşunu öğrenirsin.

Rakip teklif eder. Yapay zekâ da kendi turunda sana ateşkes teklif eder. O zaman bedeli o öder: barışı isteyen taraf ona para verir. Teklif kutusu bir engel değildir — cevaplamadan turunu oynayabilirsin; teklif sen cevaplayana kadar bekler, bedeli ve süresi teklif anında donar. Cevapladığında kutu kapanır. Kurulan her ateşkes — senin teklifin dahil — bekleyen teklifi siler.

Aynı anda yalnızca bir teklif beklemede durur ve ateşkes ile pakt aynı yuvayı paylaşır; üç rakip aynı turda seni teklif yağmuruna tutamaz. Sessizlik süresi de iki türde ortaktır.

Reddetmek sessizlik satın alır. Bir teklifi (ateşkes ya da pakt) geri çevirdiğinde kayıt silinmez, "reddedildi" olarak durumda kalır ve 5 tur boyunca rakiplerin yeni teklif vermesini engeller — kutu ertesi tur yeniden açılmaz. Süre dolduğunda kayıt düşer ve teklifler yeniden gelebilir. Kural bilinçli: kayıt silinseydi aynı teklif her tur geri gelir ve kutu gürültüye dönerdi. Senin teklif etme hakkın kapanmaz; sessizlik yalnızca gelen tarafı susturur.

Bozulma yok

Ateşkes de pakt da erken bozulamaz. Süresi dolunca, turun ilk işi olarak kalkar ve o tur ilk saldırın mümkün olur. "İhanet" diye bir komut yok: olsaydı her anlaşma bir blöf hesabına dönüşür ve diplomasi, oyunun kaçındığı türden gizli bir katman kazanırdı.

Taraflardan biri elenirse (son şehri düşerse) ateşkes onunla birlikte düşer. Başkentin düşmesi ateşkesi tek başına bozmaz: ateşkes koltuk elendiğinde düşer. Paktın elenme kuralı biraz daha geniştir (aşağıda).

Hafıza: ilk saldıranın teklifi kabul edilmez

Yapay zekâ, kendisine yakın zamanda saldıran tarafın ateşkes ya da pakt teklifini kabul etmez. "Yakın zaman", saldırıdan sonraki 8 tur dahildir. Bu kapı iki kabul sebebinden de önce gelir: üzerine yürüyen tarafın teklifi, başka bir cepheyi kapatmak için bile kabul edilmez (aşağıda "Çok cepheli rakip barışı kabul eder").

Kural yalnız ilk saldıranı sayar:

• Karşılık saldırganlık değildir. Saldırıya uğrayan taraf, saldırganına karşılık verirse bu hafızaya yazılmaz; savaştaki taraf barış isteyebilir. Karşılık sayılması için saldırganın kaydı hâlâ süre içinde olmalıdır: süre dolduktan sonraki bir saldırı yeni bir ilk saldırıdır.
• Saldırıyı sürdüren aklanmaz. Saldıran taraf karşılık gördükten sonra yine saldırırsa kaydı tazelenir; karşılığa "karşılık" demekle saldırgan olmaktan çıkılmaz.
• Hareketle şehir fethi de saldırganlıktır. Canı sıfıra inmiş bir şehre yürüyüp onu almak, hiç saldırmamış olsan bile seni o şehrin eski sahibine karşı saldıran yapar. Karşılık olarak yapılan fetih yazılmaz.
• Aynı turda iki taraf birbirine saldırırsa önce vuran saldırgandır.
• Tarafsız aktör kayda girmez. Eşkıyaya ya da tarafsız köye saldırmak, onları fethetmek veya onlardan saldırı yemek hafızaya yazılmaz; onlarla zaten diplomasi yoktur (Eşkıya kampı, Tarafsız köy).

Hafıza yapay zekânın cevabını değiştirir, senin saldırma hakkını değil. İlk saldıran olmak sana hiçbir komutu kapatmaz; yalnızca kaydın süre içindeyken barış istersen reddedilmene yol açar. Kapıyı geçmek kabul demek de değildir: kalan kapılar (iştah, güç oranı, cephe sayısı, pakt için aşağıdaki koşullar) ayrıca aranır.

Kapanan yalnız saldıranın barış istemesidir. Yapay zekânın kendi ateşkes teklifini kime vereceğini seçerken hafızaya bakılmaz: saldırıya uğrayıp zayıflayan yapay zekâ, kendisine ilk saldıran tarafa ateşkesi kendisi teklif edebilir (güç oranı ve kesesi yetiyorsa). Pakt teklifinde ise yapay zekâ, kendisine yakın zamanda saldırmış ya da kendisinin saldırdığı tarafı ortak adayı saymaz.

Ortak düşman paktı

Pakt, iki oyuncunun teklif anındaki puan liderine karşı kurduğu 12 turluk bir saldırmazlıktır. Lider, en yüksek puanlı koltuktur; beraberlik kırıcıları tur sınırındakiyle aynıdır (Bölge ve puan). Skor şeridi koltuk sırasıyla dizilir, puan sırasıyla değil; lideri şeritteki sıradan değil puanlardan okursun, diplomasi paneli de adını yazar. Puan herkese açık olduğu için lideri bilmek için bir şey görmen gerekmez.

Üç koşul motorun reddinin tek yeridir:

• Hedef lider olmalı. Lider olmayan birine karşı pakt kurulmaz.
• Teklif eden lider olamaz.
• Kabul eden lider olamaz. Liderken pakt kuramazsın, ama pakta hedef olabilirsin.

Bunlara şu durumlar eklenir: hedef pakta üye olamaz; elenmiş oyuncu ve eşkıyalar pakta giremez; aynı kişiyle zaten paktın varsa ikincisi kurulmaz. Elin son turunda kurulan pakt tek turluktur. Farklı iki kişiyle aynı anda iki ayrı paktın olabilir.

Sen teklif edersin. Teklif ettiğin taraf yapay zekâ olmak zorundadır. Cevap anında gelir: kabul edilirse pakt o turdan başlar, reddedilirse hiçbir şey ödemezsin ve bekleyen teklif yuvasına da bir şey yazılmaz. Süre kurulduğu turu da sayar ve elin sonunda kısalır, aynı ateşkesin süresi gibi.

Rakip teklif eder. Yapay zekâ kendi turunda pakt teklif edebilir; teklif ateşkesle aynı yuvada bekler, sen cevaplayana kadar durur ve cevaplamadan turunu oynayabilirsin. Süresi teklif anında donar. Reddettiğin teklif yukarıdaki sessizliği başlatır. Bekleyen teklif cevaplanana kadar geçersizleşirse — lider değişti, hedef artık lider değil ya da kabul edecek taraf lider oldu — tur başında kendiliğinden düşer. Kabul ettiğin anda da koşullar bir kez daha sorulur: o arada liderlik değiştiyse kutu kapanır ve pakt kurulmaz. Kurulan pakt, bekleyen teklifi yalnızca aynı çifte aitse kapatır; üçüncü bir rakibin bekleyen ateşkes teklifine dokunmaz.

Pakt ne yapar, ne yapmaz

• Üyeler arasında saldırmazlık geçerli. Birbirine saldıramaz, birbirinin şehrine giremezler; hareket ve kontrol alanı ateşkesteki gibidir (yukarıda "Saldırmazlık ne yapar").
• Bedeli yok, erken bozulmaz. Süre dolunca turun ilk işi olarak kalkar.
• Hedefe saldırı serbest, zorunlu değil. Pakt bir savunma ittifakı ya da saldırı yükümlülüğü değildir; üyelerden hiçbiri hedefe saldırmak zorunda kalmaz. Hedef de üyelerle savaşabilir: onlara saldırabilir, şehirlerine girebilir. Üyelerle hedef arasında ateşkes teklif etmek de kapanmaz.
• Paktlı çift ateşkes alamaz. Zaten saldırmazlık altındadırlar; altın karşılığı bir şey satın alınmaz.
• Pakt herkese açıktır. Kurulması ve süresi dolup bitmesi ateşkes gibi sisin ardında da duyulur ve tur raporunda üyeleri ile hedefi birlikte yazar; rakiplerin birbiriyle kurduğu pakt da buna dahildir. Pakt senin aleyhine kurulduysa bunu görürsün, hedef olduğun için sana ayrıca sorulmaz. Elenme yüzünden sessizce düşen pakt için ayrı bir bitiş satırı yoktur; haber elenmenin kendisidir. Henüz kabul edilmemiş teklif ise herkese açık değil: teklif satırı yalnız teklifin yapıldığı oyuncunun raporuna düşer, rakipler arasındaki bir teklifi üçüncü taraf görmez. Teklifin reddedilmesi ayrıca duyurulmaz; sen teklif ettiysen ve reddedildiysen nedeni ekranda yazar.
• Liderlik değişse de pakt sürer. Hedef pakt süresince lider olmaktan çıksa bile sözleşme sabittir. Yalnız üyelerden biri ya da hedef elenirse pakt sessizce düşer.
• Yapay zekâ üyeler hedefe yönelir. Pakt süresince paktın bir üyesi, kampanya hedefi seçerken hedefin şehirlerinin değerini 1.6 çarpanıyla ağırlıklandırır. Çarpan değeri büyütür, seçimi garanti etmez: kazanılabilirlik ve uzaklık hesabı yine işler (Rakip AI). Pakt dışında öndekine ayrı bir çarpan yoktur — lider olmak tek başına seni hedef yapmaz.

Yapay zekâ pakta ne zaman oturur

Gelen teklifi kabul etmek için aranan kapılar sırasıyla şunlardır:

1. Kişiliğin pakt iştahı sıfırdan büyük olmalı.
2. Yukarıdaki üç koşul motorca sağlanmalı.
3. Hafıza: teklif eden, yapay zekâya yakın zamanda saldırmamış olmalı.
4. Hedefi tanımalı: yapay zekâ lideri gerçekten görmüş ya da şehrini bilmeli. Puan herkese açıktır ama hiç karşılaşmadığı bir oyuncuya karşı ortaklık kurmaz (Sis ve keşif).
5. İstek eşiği aşmalı. İstek, kişilik iştahının, liderin puanının kendi puanına oranıyla çarpımıdır: lider ne kadar öndeyse ve yapay zekâ ne kadar geride kalmışsa o kadar ister.

Paktı kendisi teklif ederken aradığı ölçüt, kabul ederken aradığından ayrı bir eşiktir: "kabul ederim" ile "kendim çağırırım" iki ayrı karardır. Kendisi liderse hiç teklif etmez. Ortak adayını seçerken motorca uygun olanlar arasında puanı en yüksek olanı alır; kendisine yakın zamanda saldırmış ya da kendisinin yakın zamanda saldırdığı tarafı aday saymaz. Aynı turda hem ateşkes hem pakt önermez: ateşkes teklifi çıkmıyorsa pakt düşünülür.

Rakibin tutumu ve rozet

Rakip kartı, rakibin sana tutumunu ve gerekçesini yazar. Tutum bir özettir, barışın cevabı değil: yalnız "sen ona yakın zamanda saldırdın" gerekçesi hafıza kapısının kendisidir ve o gerekçe dururken rakip senin teklifini kabul etmez. "Sana yakın zamanda saldırdı" ve "sana karşı kurulan bir paktın tarafı" gerekçeleri kendi başlarına barışı kapatmaz; ateşkes teklifin kabul edilebilir, rakip sana kendisi de ateşkes önerebilir. "Tarafsız" yazması da kabulü garanti etmez (iştah, güç oranı ve cephe sayısı ayrıca aranır).

Kart tek gerekçe yazar ve öncelik sırası şudur: seninle pakt, seninle ateşkes, sana karşı kurulan bir paktın tarafı olması, yakın zamanda senin ona saldırman, yakın zamanda onun sana saldırması; hiçbiri yoksa tarafsız. Sıra bir örtme yaratır: ilk üç gerekçeden biri yazılıyorsa, sen ona yakın zamanda saldırmış olsan bile kart bunu göstermez; hafıza kaydı yine de durur ve ateşkes teklifini reddettirir. Yani kartta "sen ona saldırdın" gerekçesinin olmaması hafızanın kapalı olduğunu göstermez. İlk ikisi dostane, sonraki üçü düşmanca yazılır. Yalnız seni içeren çiftler sorulur; iki rakibin birbirine tutumu gösterilmez (Sis ve keşif). Seninle paktı olan rakipte kartın bilgi satırı ateşkes yerine kalan pakt turunu yazar, skor şeridinde de o rakibin yanında kalan turla bir pakt rozeti durur. Rozet yalnız seninle kurulan paktı gösterir; rakiplerin kendi aralarındaki pakt raporda yazar, rozet çizmez.

Hangi rakip masaya oturur

Karar kişilik ağırlığından gelir (truceAppetite) ve görünen güç oranıyla çarpılır — yani yapay zekâ yalnızca kendinden güçlü gördüğü taraftan barış ister, hiç karşılaşmadığı bir rakipten istemez (Rakip AI).

Teklif vermek için gereken iştah, gelen teklifi kabul etmek için gerekenden yüksektir ve bu bilinçli: teklif eden öder. "Kabul ederim" ile "para verip isterim" iki ayrı karardır.

Ateşkes iştahı, ateşkesin kapısıdır; pakt iştahı yukarıdaki ayrı tablodadır. Bir kişilik birini hiç kullanmayıp ötekini kullanabilir.

Çok cepheli rakip barışı kabul eder

Gelen ateşkes teklifinin ikinci bir kabul sebebi var ve güç oranına hiç bakmaz (hafıza kapısı geçildikten sonra; yukarıda "Hafıza"): yapay zekâ aynı anda 2 ya da daha fazla ayrı rakiple temastaysa, kendini güçlü görse de kabul eder. Bir cephe, ordusundan en az bir birimi şu an görünür olan rakiptir — sisin arkasındaki ordu cephe sayılmaz, dağılıp gözden kaybolan ordu da sayılmaz.

Eşkıyalar cephe sayılmaz (Eşkıya kampı). Sayım yalnızca koltukları gezer ve gerekçesi kuralın kendisinde: bu sebep "bir cepheyi kapatmak için barışa razı olur muyum" sorusunu cevaplıyor, oysa eşkıyayla ateşkes yapılamaz — kapatılacak bir cephe yok. Sayılsaydı kampının iki adım ötesine çıkmayan tek bir çete, rakibin bütün ateşkes kararını çevirirdi.

Sahadaki karşılığı: birden fazla rakiple aynı anda çatışan bir rakip, sana üstün olsa bile teklifini kabul edebilir. Seninle teması varsa kapattığı cephelerden biri senin cephendir — yani barış satın almak, onu öteki rakibine yönlendirmenin de yoludur.

Bu sayfadaki sayılar oyunun denge tablosundan okunur.